خانه > موج سوم, اینجا و آنجا > صادق زیبا کلام: اگر روند همین گونه پیش برود، انقلاب فرهنگی دوم در راه است

صادق زیبا کلام: اگر روند همین گونه پیش برود، انقلاب فرهنگی دوم در راه است

فرارو – صادق زیبا کلام با بیان این نظر که اگر روند همین گونه پیش برود ممکن است که به یک انقلاب فرهنگی دیگری ختم شود و باید گفت که انقلاب فرهنگی دوم در راه است، اظهار داشت: «ممکن است که آقایان به این نتیجه برسند که مشکل در دانشگاه ها و علوم انسانی است و دست به یک انقلاب فرهنگی دومی بزنند اما سوال خیلی مهم این است که حاصل این انقلاب چه خواهد بود؟» این روز ها سخن از تغییر در ساختار آموزش علوم انسانی در دانشگاه ها فراوان است و شخصیت های سیاسی و دولتی به هر نحوی خواستار انجام تغییراتی گسترده در آموزش علوم انسانی می شوند. حمید رضا آیت اللهی رییس پژوهشگاه علوم انسانی در این باره می گوید: «اين پژوهشگاه به عنوان متولي اصلي پژوهش در حوزه علوم انساني در کشور، پس از تشکيل گروه‌هاي ويژه بی بررسي ‌کننده سرفصل‌هاي درسي رشته‌هاي علوم انساني با مشارکت اساتيد علوم انساني کشور در حوزه‌هاي مختلف، اقدامات عملي در خصوص بازنگري سرفصل‌ها را با توجه به اهداف توسعه آموزش عالي در حوزه علوم انساني و بر اساس رهنمودهاي مقام معظم رهبري آغاز خواهد کرد.» با توجه به اهمیت بسیار زیاد این موضوع، فرارو نظر صاحب نظران و استادان علوم انسانی را جویا خواهد شد و با انتشار آن ها، تصمیم گیرندگان این عرصه را در سمت یابی درست و اقدام حکیمانه مدد خواهد رساند.

و اما صادق زیبا کلام استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل سیاسی در این باره به «خبرنگار فرارو» می گوید: «چند مسئله در خصوص علوم انسانی باید تفکیک شود .نخستین مسئله این است که آیا علوم انسانی که در دانشگاه های ما تدریس می شود و به دانشجویان عرضه می شود مستقیم یا غیر مستقیم سببب انحراف دانشجویان ماست؟ آیا این علوم باعث می شوند که دانشجویان به سمت بی دینی و رد نظام حرکت کنند؟ آیا مشکل ما به علوم انسانی باز می گردد؟ آیا علوم انسانی یکی از متهمین مشکلاتی است که حکومت با آن روبرو شده است و بعد از 22 خرداد خودش را نشان داد؟ این پرسشهای مهمی است که باید مطرح شود.»

وی افزود: «من به شخصه به عنوان استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران بایستی بگویم مشکلات و مسائلی که مطرح شد به هیچ وجه ربطی به علوم انسانی ندارد .به عبارت دیگر اگر علوم انسانی دیگری که مورد نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگران است حاکم بر دانشگاه ها بود ما باز هم این مشکلات را داشتیم.»

این استاد دانشگاه اظهار داشت: «علت اعتراض و انتقاد دانشجویان به واسطه ی این نیست که آن ها دارند علوم انسانی می خوانند. درست است که بیش از دو میلیون دانشجوی علوم انسانی داریم اما در عین حال ما بیش از یک میلیون دانشجوی رشته های دیگری مانند مهندسی، علوم کاربردی، پزشکی و.. داریم، اگر مشکل در علوم انسانی می بود ما نارضایتی را باید فقط در دانشجویان علوم انسانی می دیدیم در حالی که این گونه نیست و اعتراض دانشجویان رشته های فنی و مهندسی و علوم کاربردی چه بسا بیشتر از دانشجویان علوم انسانی باشد، پلی تکنیک یا دانشگاه صنعتی شریف و یا دانشکده فنی دانشگاه تهران که در آنها علوم انسانی تدریس نمی شود ولی ما می بینیم که دانشجویان این دانشگا ه ها هم در این نارضایتی و انتقاد سهیم هستند.»

وی ادامه داد: «مستقل از مسائل سیاسی ، سوال اساسی این است که آیا آموزه های علوم انسانی که در دانشگاه مطرح می شود واقعا دانشجویان را به سمت گمراهی و ضلالت و شک و شبهه می کشاند؟ آیا علوم انسانی دانشگاه های ما باعث بی دینی دانشجویان می شود؟ آیا بی دینی دانشجویان ما ناشی از دروس علوم انسانی است؟ در این جا هم پاسخ من منفی است و من دلایل بسیار بسیار محکمی برای اثبات آن دارم.»

زیبا کلام در بیان دلایل خود گفت: «مهمترین دلیل من این است که به سالها ی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی برگردیم .در آن سال ها علوم انسانی ای که تدریس می شد غرب محور و سکولار بود و به هیچ وجه در جهت اسلام و مسلمان کردن دانشجویان قرار نداشت. در زمان پهلوی نه تنها دانشگاه شرایط اش این گونه بود بلکه روزنامه ها، سینما، تئاتر، رادیو تلوزیون و آموزش و پرورش هم چنین وضعیتی داشتند اما بسیار جای تعجب است که در جامعه ای که جملگی نهادهای آموزشی، هنری، فرهنگی و  علمی آن  خلاف اسلام کار می کنند مع ذالک شما می بینید که فوج فوج، دانشجویان دوره پهلوی به سمت اسلام تمایل پیدا می کنند و دانشجویان دخترش علی رغم میل رژیم و حتی بعضا علی رغم میل خانواده هایشان به سمت حجاب اسلامی می روند.»

وی افزود: «من فراموش نمی کنم سال 56 نماز جماعتی که در دانشگاه تهران بر پا می شد آن قدر شلوغ بود که نه تنها شبستان مسجد دانشگاه پر می شد بلکه صفوف نماز گذاران تا حیاط صحن مسجد را هم آکنده از جمعیت می کرد. با این شرایط سوال این است مگر تمام آموزشهای حکومت پهلوی بر علیه اسلام نبود ؟پس چرا اکثر دانشجویان آن دانشگاه ها  اسلام گرا از آب درآمدند و شیفته و عاشق اسلام شدند؟ شما می بینید که دانشجویانی که پرورده ی رژیم پهلوی بودند گروه گروه به سمت جبهه های جنگ با عراق می روند، ما که نمی توانیم بگوییم این دانشجویان محصول کار فرهنگی جمهوری اسلامی بودند .در زمان جنگ فقط دو سال از پیروزی انقلاب می گذشت پس بنابر این به نظر می رسد رفتن به سمت و سوی اسلام و گزینش اسلام به عنوان یک مکتب و مشرب برای دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشگاه خیلی به محتوای آموزشی دانشگاه ها ارتباط پیدا نمی کند، اگر پیدا می کرد ما نمی بایستی شاهد امواج گسترده و پر رنگ اسلام گرایی در دوره پهلوی می شدیم.»

صادق زیبا کلام با اشاره به پروژه انقلاب فرهنگی در اوایل انقلاب اسلامی گفت: «در خصوص خود علوم انسانی باید بگویم این اشتباه هولناک را ما یک بار  در جریان انقلاب فرهنگی مرتکب شدیم و در جریان انقلاب فرهنگی در سال 59 که بنده خودم هم در آن شریک و سهیم بودم، بسیاری از کسانی که به جد به دنبال انقلاب فرهنگی بودند یکی از اهداف مهم شان این بود که علوم انسانی را به علوم انسانی اسلام محور و خدا محور تبدیل کنند. استدلالشان هم این بود علوم انسانی که در دانشگاه ها تدریس می شود از غرب گرفته شده است و همان علوم انسانی ای است که در لندن، واشینگتن و پاریس و بن تدریس می شود، سخنشان البته درست بود، یعنی علوم انسانی که در دانشگاه های ما تدریس می شود همانی است که در غرب وجود دارد و ما خودمان این علوم را خلق نکرده ایم ولی اشتباهی که در سال 59 دوستان ما مرتکب شدند ، بعد از 30 سال به نظر می رسد عده ای دیگر می خواهند مجددا تکرار کنند.»

وی در ادامه اظهار داشت: «باور ما در آن دوره این بود که  مثلا یک علوم سیاسی اسلامی داریم، یک علوم سیاسی غربی داریم، یک علوم سیاسی مارکسیستی داریم و… در حالی که همه ی این تقسیم بندی ها مهملات بودند .علوم سیاسی، تاریخ، علوم تربیتی و …یک جنس و سنخ بیشتر نیست. علوم انسانی نه غربی است، نه شرقی است، نه سکولار است و نه به ضرر اسلام و نه به نفع اسلام است. علوم انسانی علوم انسانی است .شما در علوم انسانی با افکار و آرا و اندیشه ها و چهار چوب های فکری آشنا می شوید .این می تواند چهار چوب های اسلامی را در بر بگیرد و می تواند چهارچوب های غربی را در بر بگیرد. در غرب هم این گونه است، یک دانشجوی علوم سیاسی در غرب هم با افکار افلاطون آشنا می شود هم با افکار و آرا مارکس و هگل و هابز و میل آشنا می شود. در غرب هم چیزی به نام علوم سیاسی واحد وجود ندارد .در غرب هم رویکرد های مختلف داریم که بعضا متضاد و متفاوت از همدیگر هستند و همه این ها را دانشجویان رشته های مختلف علوم انسانی باید بخوانند و با آنها اشنا باشند.»

این استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران افزود: «آنچه که علوم انسانی را می سازد مفاهیم و نظرات و چهار چوب های فکری متفاوت است .این گونه نیست که علوم انسانی در غرب یک مجموعه واحد باشد، بنابراین ما نمی توانیم بگوییم این را کنار می گذاریم چون  متعلق به غرب است و آدمها را بی خدا و بی دین می کند و به جای آن علوم انسانی طراحی کنیم که انسانها را خداشناس و متقی بار بیاورد . این تجربه را ما در انقلاب فرهنگی متوجه شدیم، کسانی که در سال 59 انقلاب فرهنگی را به وجود آوردند با تمام وجود معتقد بودند که چیزی به نام علوم انسانی اسلامی وجود دارد و اینها در قم حاضر و آماده است و فقط یک اتومبیل از دانشگاه تهران به قم برود و سر فصل و محتوای علوم انسانی اسلامی را به تهران منتقل کند تا این ها در دانشگاه ها تدریس شود.  یک سال گذشت، دو سال گذشت .کم کم متوجه شدند که این  گونه نیست که حوزویان ما در قم و یا نجف رویکردی در قبال مثلا علوم سیاسی اسلامی، روانشناسی اسلامی و… داشته باشند . بنابر این مجبور شدند پس از دو سال یا سه سال وقفه همان علوم انسانی دوره پهلوی را در دانشگاه ها آموزش دهند با این تفاوت که بعد از انقلاب فرهنگی یک سری دروس اسلامی مثل معارف و اخلاق و دروسی که ذیل سرفصل های اسلامی قرار می گیرند اضافه شدند.»

زیبا کلام با ارائه پیشنهاد هایی به شورای انقلاب فرهنگی گفت: شما بیایید ببینید که چه شد که در دوره شاه دانشجویانی که علوم انسانی غربی می خواندند، گروه گروه به سوی اسلام آمدند؟

زیبا کلام با اشاره به عقب ماندگی ما در پیشرفت های علمی گفت: «من معتقدم که مشکل علوم انسانی در ایران ،اسلامی بودن و غیر اسلامی بودن نیست چرا که چیزی به نام علوم انسانی اسلامی نمی تواند وجود داشته باشد، مشکل علوم انسانی در جامعه ما این است که علوم انسانی در حقیقت بخشی از علم را تشکیل می دهد و ما در تمام علوم اعم از انسانی تجربی، دقیقه و.. عقب مانده ایم اما ما فکر می کنیم اگر مثلا بتوانیم ماهواره به فضا بفرستیم و یا اتم را بشکافیم و یا موشکی بسازیم که نتوان آنرا دید در آن صورت ما به لحاظ علمی پیشرفته هستیم، این تجربه را اتحاد شوروی سابق و کره شمالی گذرانده اند.»

وی افزود: «پیشرفت در صنایع هوا فضا و تسلیحاتی نشان دهنده ی پیشرفت علمی نیست بلکه بر عکس ما به لحاظ علمی فوق العاده عقب مانده هستیم، منتها این عقب ماندگی را در زمینه علوم کاربردی می شود دید ؛ مثلا ما می توانیم ببینیم  در زمینه صنعت اتومبیل سازی، مهندسی مکانیک و الکترونیک چقدر عقب تر از فرانسه و آمریکا و انگلستان و آلمان هستیم البته این کشورها جای خود دارند ؛ ما باید ببینیم چقدر عقب تر از هند و کره و ترکیه هستیم. ما این تفاوتها را در حوزه ی علوم کاربردی می ببینیم به عنوان مثال می توانیم اتومبیل های تولیدی ایران را با اتومبیل های تولیدی کره مقایسه کنیم و ببینیم چقدر تفاوت وجود دارد و یا پژو هشهایی که در زمینه ی شیمی، فیزیک و بیولوژیک صورت می گیرد در چه حد و حدودی است و این پژوهشها را با پژو هشهای هندی ها و ژاپنی ها مقایسه کنیم.»

وی ادامه داد: «اما اشکالی که وجود دارد این است که این فاصله را به راحتی نمی توان در علوم انسانی  مشاهده کرد .اما به صورت غیر مستقیم می توان عقب ماندگی علوم انسانی در ایران را با کشورهای پیشرفته ببینید مثلا ما می دانیم که در دنیا ژورنال ها و فصل نامه های معتبری وجود دارد که در آنها آخرین تحقیقات در زمینه علوم انسانی چاپ می شود و اساتید کشورهای مختلف پژوهشهای خود را بعد از این که مورد ارزیابی و داوری قرار گرفت در این فصل نامه ها چاپ می کنند. ما می توانیم خیلی ساده این سوال را بپرسیم که 75 سال است که دانشکده حقوق و علوم سیاسی و ادبیات دانشگاه تهران تاسیس شده است.در این 75 سال از تمام اساتید دانشگاه تهران چه تعدادی مقاله در این ژورنال های معتبر بین المللی چاپ شده است؟ و من می گویم تعداد این مقالات نزدیک به صفر است.»

زیبا کلام اظهار داشت: «عقب ماندگی در زمینه علوم انسانی را می توان به شکل دیگری هم دید. ما سوال می کنیم که مثلا اساتید محترم علوم سیاسی ایران، در این 75 سال گذشته در زمینه تحولات سیاسی جامعه خودمان چه آثار ارزنده و قابل توجه ای را ارائه کرده اند؟ در مورد انقلاب اسلامی ارزنده ترین اثری که وجود دارد متعلق به غربی ها است ؛ متعلق به پروفسور آبراهامیان و نیکی کدی و فرد هالیدی است. یعنی ما آنقدر در زمینه علوم انسانی ضعیف هستیم که حتی در مورد مسائل داخلی خودمان هم نتوانسته ایم اثری ارزنده عرضه کنیم، ما وقتی که در مورد مسائل مهم جامعه خودمان نتوانسته ایم تولید کنیم و نظری داشته باشیم چگونه می توانیم مثلا در مورد بنیاد گرایی و پدیده القاعده اظهار نظر کنیم. پر واضح است که ما در خصوص مسائل بیرون از جامعه خود عقیم تر و سترون تر هستیم.»

زیبا کلام با اشاره به این که تعطیلی علوم انسانی در ایران تفاوت چندانی با ادامه این روند آموزشی ندارد گفت: «بنابراین علوم انسانی در ایران عقب مانده است و بودن و نبودنش فرقی نمی کند. یعنی اگر در علوم انسانی را هم تخته کنیم  از نظر علمی تفاوتی نمی کند. به نظر من مشکل علوم انسانی در ایران ، عقب ماندگی اش است نه این که آدم ها را بی دین می کند. این که چرا آدم ها بی دین می شوند پاسخش در جای دیگری است و اصلا در دانشگاه نمی توان ریشه های این مشکل را پیدا کرد . اتفاقا مشکل ، به نگاه مردم به حکومت و رفتارش باز می گردد، این که این رفتار چه تاثیری در مورد دیندار کردن مردم و یا به عکس گریزان کردن مردم از دین را دارد. در این جا باید گمشده را پیدا کرد نه این که بیاییم بگوییم که با تغییر سر فصل های علوم انسانی انسان ها دچار شک و شبهه و بی دینی نمی شوند،.این رفتار حکومت است که باعث گریز از دین می شود و نه مطالب درسی که اساتید علوم انسانی تدریس می کنند.»

وی در پایان با بیان این که این روند می تواند به انقلاب فرهنگی دوم ختم شود افزود: «اگر روند همین گونه پیش برود ممکن است که به یک انقلاب فرهنگی دیگری ختم شود وباید گفت که انقلاب فرهنگی دوم در راه است، ممکن است که  به این نتیجه برسند که مشکل در دانشگاه ها و علوم انسانی است و دست به یک انقلاب فرهنگی دومی بزنند؛ اما سوال خیلی مهم این است که حاصل این انقلاب چه خواهد بود؟ و به نظر من حاصلش هم چون انقلاب فرهنگی اول همان آب در هاون کوبیدن خواهد بود و به جز این که دو سه سال دانشگاه ها تعطیل شود هیچ سود دیگری نخواهد داشت. البته همانطور که به نام انقلاب فرهنگی متاسفانه هزاران استاد و دانشجو اخراج شدند ممکن است این قضیه به نفع حاکمیت باشد و تعدادی از اساتید علوم انسانی و تعداد زیادتری از دانشجویان را کنار بگذارند اما همانگونه که اخراج اساتید و دانشجویان در انقلاب فرهنگی اول باعث شد صحنه از منتقدین حکومت خالی شود این بار هم همان قدر موفق خواهند شد.»

Advertisements
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: